เพื่อยกย่องนวัตกรรมที่เปลี่ยนโลก แต่คุณเชื่อหรือไม่ว่า ครั้งหนึ่งในหน้าประวัติศาสตร์ "ขนมปังหั่นสไลซ์" เคยถูกมองว่าเป็นภัยความมั่นคงที่ต้องกำจัดทิ้ง และเหตุผลเบื้องหลังนั้นไม่ใช่แค่เรื่องเศรษฐกิจ แต่เป็นเรื่องของจิตวิทยาที่รัฐบาลพยายาม "ดัดนิสัย" ประชาชน
1.ยุคทองของความขี้เกียจ (ที่แสนอร่อย)
ก่อนจะเกิดเรื่อง ต้องเข้าใจบริบทก่อนว่า เครื่องหั่นขนมปังอัตโนมัติ (Automatic Bread Slicer) ถูกคิดค้นขึ้นในปี 1928 โดย Otto Rohwedder นวัตกรรมนี้เปลี่ยนวิถีชีวิตชาวอเมริกันไปตลอดกาล สิ่งประดิษฐ์นี้ถูกคิดค้นมาก็เพื่อคนกินขนมปังได้ง่ายขึ้น เร็วขึ้นจนเกิดวัฒนธรรมแซนด์วิชและขนมปังปิ้งมื้อเช้าที่แพร่หลายแน่นอนว่ายอดขายขนมปังพุ่งกระฉูดตามมาด้วยเพราะความสะดวกสบายที่ไม่ต้องหั่นขนมปังแข็ง ๆ อีกต่อไปนั่นเอง จนกระทั่งปี 1943 ความสะดวกสบายนี้กำลังจะถูกพรากไป…
2.คำสั่งสายฟ้าฟาด: Food Distribution Order No. 1
วันที่ 18 มกราคม 1943 ท่ามกลางไฟสงครามโลกครั้งที่ 2 ที่กำลังโหมกระหน่ำ Claude R. Wickard รัฐมนตรีกระทรวงเกษตรและผู้บริหารจัดการอาหารในช่วงสงคราม ได้ออกคำสั่งที่ทำเอาแม่บ้านทั้งประเทศช็อก "ห้ามร้านเบเกอรี่จำหน่ายขนมปังที่ผ่านการหั่นสไลซ์แล้วโดยเด็ดขาด" (อิหยังวะนี่!) หากร้านใดฝ่าฝืน จะมีโทษปรับอย่างหนัก คำสั่งนี้มีผลบังคับใช้ทันทีทั่วประเทศ โดยรัฐบาลให้เหตุผลหลักคือ
วิกฤตกระดาษไข : ขนมปังที่หั่นแล้วจะมีพื้นที่ผิวสัมผัสอากาศมากกว่าขนมปังทั้งก้อน ทำให้แห้งเร็ว จึงต้องห่อด้วยกระดาษไขที่หนาเป็นพิเศษ (Double-wrapping) รัฐบาลอ้างว่าต้องการเก็บกระดาษไขและพาราฟินไว้ใช้ห่อเสบียงส่งไปแนวหน้า
ประหยัดเหล็ก (เป็นส่วนกฎที่ขยายออกมา) : ใบมีดของเครื่องหั่นขนมปังทำจากเหล็กคุณภาพสูง ซึ่งสึกหรอและต้องเปลี่ยนบ่อย รัฐต้องการนำโลหะเหล่านี้ไปผลิตอาวุธยุทโธปกรณ์แทน
แต่สิ่งที่นักวิชาการพูดถึงกันมากที่สุดคือเหตุผลแฝงก็คือ ดัดนิสัยการกิน นี่คือเหตุผลที่ไม่ได้ประกาศเสียงดังแต่เป็นที่รู้กัน รัฐบาลเชื่อว่า "ความสะดวกสบายทำให้คนกินล้างกินผลาญ" การที่หยิบกินง่าย ทำให้คนบริโภคแป้งสาลีและเนยมากเกินความจำเป็น ในยามสงครามที่อาหารต้องปันส่วน (Rationing) รัฐบาลจึงหวังว่า "ความลำบากในการต้องมานั่งเลื่อยขนมปังเอง" จะทำให้คนกินน้อยลงโดยอัตโนมัติ
3.ความโกลาหลในห้องครัว (Kitchen Chaos)
ทันทีที่มาตรการบังคับใช้ ความวุ่นวายก็เกิดขึ้นทุกครัวเรือนแม่บ้านส่วนใหญ่ไม่มีมีดสำหรับหั่นขนมปัง (Bread knife) ที่ดีพอ ทำให้การหั่นขนมปังนุ่มๆ กลายเป็นเรื่องหายนะ ขนมปังเละ แบนแต๊ดแต๋ หรือแตกเป็นขุย อีกทั้งการกะระยะด้วยมือทำได้ยาก บางชิ้นหนาเป็นนิ้ว บางชิ้นบางจนขาด ทำให้ใส่เครื่องปิ้งขนมปังไม่ได้ หรือปิ้งแล้วไหม้ไม่สม่ำเสมอกัน และแทนที่คนจะประหยัดแป้งตามแผน กลับกลายเป็นว่ายอดขายขนมปังร่วงกราวรูด เพราะคนเบื่อหน่ายที่จะซื้อไปหั่นเอง ร้านเบเกอรี่ขาดทุนย่อยยับ
4.จดหมายจาก "ซู" ตัวแทนความเกรี้ยวกราดของประชาชน
ความไม่พอใจพุ่งถึงขีดสุด เมื่อหนังสือพิมพ์ The New York Times ตีพิมพ์จดหมายจากแม่บ้านคนหนึ่งที่ใช้นามแฝงว่า "Sue" (ซู) ซึ่งเขียนระบายความอัดอั้นตันใจถึงรัฐบาล เนื้อหาตอนหนึ่งระบุว่า
“ฉันอยากจะบอกให้คุณทราบว่าขนมปังหั่นมีความสำคัญต่อขวัญกำลังใจและสติของครอบครัวเพียงใด สามีของฉันและลูกสี่คนต่างรีบเร่งก่อนและหลังอาหารเช้า โดยไม่มีขนมปังหั่นสำเร็จ ฉันต้องหั่นเองสำหรับทำขนมปังกรอบสองแผ่นต่อคน นั่นคือสิบแผ่น สำหรับอาหารกลางวันฉันต้องหั่นด้วยมืออย่างน้อยยี่สิบแผ่น เพื่อทำสองแซนด์วิชต่อคน แล้วหลังจากนั้นฉันก็ต้องทำขนมปังกรอบของฉันเอง ยี่สิบสองแผ่นที่ต้องหั่นในเวลาจำกัด!”
5.จุดจบของการแบน
รัฐบาลทนกระแสกดดันไม่ไหว ประกอบกับพบความจริงว่า "การประหยัดกระดาษไขนั้นทำได้น้อยมากจนแทบไม่มีผล" และร้านเบเกอรี่ก็มีใบมีดสำรองตุนไว้อยู่แล้ว การแบนนี้จึงไม่ได้ช่วยชาติแต่อย่างใด รังแต่จะสร้างศัตรู ในวันที่ 8 มีนาคม 1943 (เพียง 7 สัปดาห์หลังคำสั่ง) รัฐมนตรี Wickard ก็ต้องกลืนน้ำลายตัวเองประกาศยกเลิกคำสั่งแบน โดยแถลงการณ์สั้น ๆ ว่า "เรามีกระดาษไขเพียงพอแล้ว"
ชาวอเมริกันเฉลิมฉลองการกลับมาของขนมปังหั่นสไลซ์ราวกับได้ชัยชนะในสงคราม พาดหัวข่าวหนังสือพิมพ์วันนั้นเขียนตัวใหญ่ว่า "SLICED BREAD PUT BACK ON SALE; WICKARD RESCINDS BAN" (แม่จ๋า ขนมปังสไลซ์กลับมาแล้ว!)
Fact & Check: สาระน่ารู้
เรื่อง "ความขี้เกียจ" (Laziness vs Conservation) ข้อเท็จจริง: รัฐบาลไม่เคยใช้คำว่า "ขี้เกียจ" ในเอกสารราชการ ข้ออ้างหลักคือ Wax Paper และ Steel นักประวัติศาสตร์ด้านอาหาร (Food Historians) ยืนยันว่าแนวคิดเรื่อง "ทำให้กินยากขึ้นเพื่อให้กินน้อยลง" เป็นกลยุทธ์ทางจิตวิทยาที่ผู้วางแผนนโยบายอาหารยุคนั้นนิยมใช้จริง เพราะช่วงสงครามมีการรณรงค์เรื่อง "Food is a weapon, don’t waste it" (อาหารคืออาวุธ อย่ากินทิ้งขว้าง) การแบนความสะดวกสบายจึงเป็นกุศโลบายทางอ้อม
ระยะเวลาการแบน ข้อเท็จจริง : การแบนเกิดขึ้นจริงระหว่างวันที่ 18 ม.ค. 1943 ถึง 8 มี.ค. 1943 รวมเวลาประมาณ 50 วัน เท่านั้น ไม่ได้ยาวนานเป็นปี แต่เป็น 50 วันที่คนจดจำไม่ลืม การแบน ล้มเหลวโดยสิ้นเชิง ในแง่การประหยัด เพราะร้านเบเกอรี่ไม่ได้หยุดใช้เครื่องจักร (เครื่องยังตั้งอยู่ที่เดิม แค่ไม่ได้เปิดสวิตช์) และกระดาษไขที่ใช้ห่อก็ไม่ได้ลดลงอย่างมีนัยสำคัญ เพราะผู้ผลิตก็ยังต้องห่อขนมปังก้อนอยู่ดี
กฎหมายนี้บังคับใช้เฉพาะใน สหรัฐอเมริกา เท่านั้น ในขณะที่ประเทศอื่นในสงคราม (เช่น อังกฤษ) มีมาตรการปันส่วนอาหารที่เข้มงวดกว่ามาก (เช่น ห้ามทำขนมปังขาว ให้กินแต่ขนมปังโฮลวีตสีตุ่น ๆ) แต่เรื่องการห้าม "หั่น" เป็นเรื่องดราม่าเฉพาะตัวของอเมริกันชนที่เสพติดความสะดวกสบายครับ
เรื่องนี้สอนให้รู้ว่า อย่าได้ริอาจไปยุ่งกับมื้อเช้าของประชาชน เพราะต่อให้เป็นรัฐบาลที่มีอำนาจล้นฟ้า ก็อาจแพ้พ่ายให้กับความต้องการของแม่บ้านได้ครับ!
#Wongnai #WongnaiStory
